Адчуваючы, як знікае яго рашучасць, Павел Паўлавіч, каб моральна падтрымаць сябе, зноў узлаваўся.

— Пусці! Што гэта за жыццё! Па двор выйсці — трэба дазвол у ж он к i браць!

Мая Любаміраўна, убачыўшы, што ён начынае гневацца не на жарт, адразу змяніла тактыку: ласкава абняла, пацалавала ў вуха.

— Даруй мне, Пашык, калі я вінавата. Даруй. Я нешта дрэнна адчуваю сябе. Нервы. Пашкадуй мяне — не ідзі. Я ж памру, пакуль дачакаюся цябе. Такая ноч!

Яму сапраўды стала шкада яе, i ён велікадушна згадзіўся застацца дома.

— Добра, я не пайду зараз. Але я не буду маўчаць — так i ведай! Я за праўду жыцця не пашкад. ую! Я заўтра ж прапаную ўсім настаўнікам напісаць калектыўнае пісьмо ў рэдакцыю, — гаварыў ён, распранаючыся.

Яна маўчала.

У той жа вечар Бародка зайшоў да Марыны. Ён даўно не наведваўся ўжо i таму прагна абняў яе на парозе, як толькі яна адчыніла, пацалаваў у пухлыя гарачыя губы. Распрануўшыся, яшчэ раз моцна прытуліў да сябе.

— Засумаваў я, Марынка, па табе. Харошая мая! Толькі каля цябе i адпачываю.

Яна шчасліва смяялася i гладзіла мяккай рукой яго калючыя халодныя шчокі.

— Не вельмі ж ты спяшаўся!

— Справы, Марынка, справы — галава кружыцца! Бачыш, пагаліцца няма калі, паабедаць па-людску…

— Галодны?

— Галодны.

Яна вызвалілася з яго абдымкаў i накіравалася ў другі пакой, які служыў за кухню. Ён пайшоў следам.

— Я памагу табе.

— Распалі пліту.

Яна рэзала сала, хлеб, крышыла гуркі, накладвала ў талерку марынаваныя грыбы. А ён стаяў на каленях i шчапаў з тоўстага сасновага палена лучыну, клаў яе ў пліту, пасля з бярозавага кругляка абдзёр бяросту, падпаліў. Бяроста затрашчала, скруцілася, начадзіла пахучым дымам. Ён трымаў яе ў руцэ i любаваўся, як яна разгараецца. Марына Астапаўна з усмешкай назірала за ім, за яго дзіцячай гульнёй з агнём.

— А я i не пачула, як ты пад'ехаў,— сказала яна, калі ён нарэшце ўсунуў бяросту ў пліту.

— А я прыйшоў.— Ён устаў, выціраючы рукі хусцінкай. — Ты ведаеш, Марынка, табе прыйдзецца пераводзіцца… Няёмка мне неяк перад гэтым… Валатовічам. Панясло яго сюды! Як ён тут?

— Пераводзіцца? — спытала яна, раскладаючы кавалкі сала на скавародцы. — Куды?.. Не… Не хачу. Мне тут добра.

— Добра? — насцярожыўся ён.

— А чаму мне павінна быць дрэнна?

— A калі мне…

— Калі ты стаў такі баязлівы… я буду прыязджаць да цябе!

Ён зарагатаў.

— Чортава лялька ты, Марына! Табе — мора па калена. Зайздрошчу я твайму характару! Але не ў баязлівасці справа — зразумей.

Ён дастаў з кішэні паліто бутэльку віна i панёс у пярэдні пакой, пачаў там прыбіраць са стала вучнёўскія сшыткі.

Паставіўшы скавародку на пліту, Марына Астапаўна таксама пайшла туды, хацела памагчы яму, але позірк яе ўпаў на газету, i твар адразу зрабіўся сур'ёзным, хмурным.

— Арцём, скажы шчыра, ты ведаў пра гэта? — Яна паказала на газету.

— Пра што? — здзівіўся ён.

— Пра фельетон на Лемяшэвіча?

— Як i фельетон? — Ён узяў газету. — Дзе? Ліха ведае, газету няма калі прагледзець. Тры дні матаюся па раёне.

Марына выйшла паварочаць с. ала i праз дзверы назірала, як ён чытае фельетон, як нездаволена хмурыцца. «Значыцца, не ведаў», — вырашыла яна з радасцю i спакойна пачала разбіваць яйкі над скавародай са смажаным салам. Яйкі пырскалі, злосна шквырчалі, пад скавародкай гуд зела полымя.

Арцём Захаравіч, зразумеўшы, што ўсё гэта можа скончыцца непрыемнасцямі, i ўспомніўшы сваю размову з намеснікам рэдактара, у думках вылаяў i сябе, i Стукава. Аднак пра размову гэтую вырашыў — нікому ні слова, а таму, выглянуўшы з дзвярэй, сказаў Марыне:

— Але, нейкія дурні перасалілі.

— Значыцца, ты не ведаў?

— Першы раз чую i бачу.

— Добра, што ты не ведаў.

— А чаму ты, уласна кажучы, так устрывожана? За каго? За Лемяшэвіча? Дзіўна. Фельетон, безумоўна, дрэнь… A ўвогуле гэтага выскачку даўно правучыць трэба.

— За што?

— Як за што? Тое, што тут напісана, — ён ляпнуў далоняй па газеце, — ты сама расказвала мне.

— Ах, вось што! Значыцца, ты хлусіш, што не ведаў, гэта — твая работа.

— Ну, ведаеш!

— Але я не магла расказваць пра школу, пра дошкі! Гэта — паклёп!

— З якога гэта часу Ты стала адвакатам Лемяшэвіча?

— З якога? — Яна стаяла надзіва спакойная, прытуліўшыся плячамі да печы, склаўшы на поўных грудзях свае белыя прыгожыя рукі.— З таго, калі даведалася, што гэта сапраўдны чалавек.

— І мужчына? — з іроніяй спытаў Бародка.

— І мужчына! — з сур'ёзнай злосцю адказала яна, i вочы яе бліснулі гневам, яна адчула сябе абражанай i ўжо не магла спыніцца, не магла дараваць абразы. — І мужчына, калі табе хочацца ведаць! Не табе раўня!