Быў. Ёсць. Буду
вернуться

Караткевіч Уладзімір Сямёнавіч
Шрифт:

"З вытокаў да вусця ракi, што няспынна бяжыць..."

З вытокаў да вусця ракі, што няспынна бяжыць, Няўхільна адносячы юных і сталых ладдзі, Вада, бы аконнае шкло, за якім без мяжы Глыбокая цемра і ў ёй залаты маладзік. Калі развітання апошняга прыйдзе пара, Ляддзя на апошні, світанкавы выплыве плёс, І прыйме мяне валавокая цемра Дняпра, Як месячны серп з залацістых дняпроўскіх нябёс.

Старажытны беларус

Спічасты строй гатычных вежаў. Ў дубах старэнькая царква... "Як чалавеку жыць належыць, Скажы мне, мудрасці сава?" На хаты ў прывідах вішнёвых Глядзіць, і іх не бачыць ён... "Хоць ты адкрый мне тое Слова, Святы Настаўніка закон! Адкрый не верай ці бязвер'ем, Не так, як Мойзасу калісь, Як зведаць Словам, Весам, Мерай, Што Ісціна на сей зямлі? Ў чым чалавечнасці адзнакі, За кім ісці, каго маліць, Ці багахульстваваць, ці плакаць, Ці кнігі на стагнaх паліць?" Маўчанне. Кнігу ў скуры рудай Закрыў, бо перад ім - сцяна. І сэнс жыцця, і хто мы, людзі, Па кнігах не спазнаць да дна. І усплываюць за парогам Краін далёкіх міражы. Як сэрца цягнецца ў дарогу! Як прагнуць ногі зем чужых! Туды! Туды! З няпэўнай картай. Туды, каб рассудзіць спаўна, Чым дрэнны чалавек і варты, І з родным краем параўнаць. Нясцерпна думаць, што блукаюць За вобрыем, далёка, там І какадрыл, і цудзь марская, І страшны звер сланапатам. Ўсё выпытаць, не для прыправаў - А ўрэшце, можа, і для іх - Па чым там перац, вера, слава, Грахоў смяротных сем людскіх? Прайсці праз горы, моры, логі Нязнанай сотняй пуцявін І зведаць золата, і бога, Й сем кліматаў чужых краін. Калі ж абрыдне - божа мілы!
– Пад лаўрамі чужынскі рай, Прыдумаць бронзавыя крылы, Каб адляцець у праўды край І сесці й піць красу зямліцы, Якой ты гонар, моц і шчыт, Красу вунь той, сваёй званіцы, Дзе ў бронзу гучна б'юць хрушчы. 

Вулiцы

Дом, дзе першае стрэў світанне, Быў на ўскраіне ля дубровы. Вулка першая да паўстання Мела назву Планоў Князёвых. Назвы новыя не прыліплі (Мураўёўская! Петраградская!) - Да пчаліных дзедаўскіх ліпаў, Што на Вуліцы Першай Радасці. Неіснуючая, нечуваная Засталася ты ў сэрцы шалёным Вечнай Вуліцай Абдуванчыкаў (Залатых-залатых на зялёным). Вуліцай Мокрых Падтыннікаў, Вулкай Звону з-за Весняй Дубровы, Вуліцай - Яйка Качынага Ў Нетрах Сонечна-лапуховых, Вуліцай Вось ты і Дома, Вуліцай Душ Сагрэтых... Вуліцай трыццаць сёмага (Але я не ведаў пра гэта). Назву новую гнеўна вырыдаў Рот Айчыны, крывёю заліты. Ты ў вайну стала Вуліцай Ірада, Тупіком немаўлятак забітых. Стала Вулкай Руін і Змарлых, Стала Вулкаю Год Праклятых, Вулкаю Клятага Карліка, Вулкай Сусветнага Ката. Колькі год давялося мне класці У муры вашы цэглу звычайную, Вулка Вуснаў і Вулка Шчасця, Вулка Здрады і Вулка Адчаю? Вулка Першага Верша і Слова (І Апошняга Верша Крывавага), Вулка Бацькаўшчыны і Мовы, Вулка іхняй Зіхоткай Славы. Колькі год я сноўдаўся ценем, Каб патрапіць на Вулку Радасці Вулкай Мудрасці і Сумлення, Вулкай Гневу і Барыкады. Можа, здарыцца й так, што гора І вайна зноў падуць на народы, І мяне за любоў маю горкую Да Вуліц Радзімы й Свабоды Павязуць, каб і попел рассеяць. На вянчанне з драўлянай жырафай Па Вулцы Святых Фарысеяў, На плошчы Анны з Кайяфай. Хай! Ніколі не помняць свінні, Што з плошчы Няпраўды Дрымучай, З Лобнай Плошчы - вядзе праз Краіны Бясконцы Тракт Неўміручасці.

"Як Стажары ў небе заззялi..."

Як Стажары ў небе заззялі, І ў сяле падаілі кароў, І з палёгкай палі ўздыхалі, - Я пад вокны твае прыйшоў. Ты з хітрынкай сказала, мілая, Прыкрываючы шыю касой: "Маці спіць. Я таксама стамілася. Дарагі, прыходзь раніцой". Ты сказала так цёпла і ветліва, Я кахаў цябе так даўно... Я паверыў і раніцай светлай Пад тваё прыцягнуўся акно. Зноў з хітрынкаю ты сказала: "Бач, каровы ідуць на лугі. Бачыш, маці толькі што ўстала. Ўдзень прыходзь да мяне, дарагі". Я чакаў паўдзённай часіны. З неба сонечны пёк агонь. Я драмаў у хмызах тры гадзіны На нагах, як стомлены конь. Мрэлі ў сонцы паўдзённым шаты, Калі зноў я прыйшоў да сяла І... нікога не стрэў ля хаты, Бо каханая ў полі была. Ўсе сабакі на вёсцы яхкалі На даўжэзную постаць маю, Калі вечарам шэрым і мяккім Я прыйшоў на сядзібу тваю. Усміхнулася: "Нельга вечарам, Нас заўважаць суседзі ў садках. Любы мой, дарагі, недарэчны, Ноч наперадзе. Зоры ў вачах". Уначы я свіснуў ля хаты, І з'явіўся цень у акне: "Я заснула ад стомы праклятай. Не шкадуеш, будзіш мяне. Ну і д-добрым ты будзеш мужам... Не. На вуліцы травы з расой... Што ты, што ты! Маці нядужая... Дарагі, прыходзь раніцой". Ці доўга ты яшчэ будзеш мяне мучыць, нягодніца?!

"О любоў мая, Беларусь!.."

О любоў мая, Беларусь! Над туманным начным стаўком Пралятае самотная гусь, Разразаючы люстра крылом. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Разразаючы неба крылом.

"Можна ўсё: пусціць каханне дымам..."

Можна ўсё: пусціць каханне дымам, Ўзяць і занядбаць мінулы шлях. Але толькі - не любіць Радзімы З чорнаю павязкай на вушах, З чорнаю павязкаю на вуснах, З чорнаю павязкай на вачах. Толькі слухаць словы нездрадлівыя, Толькі не тлуміць яе маной, Бо адным мы вінны пакуль жывы Перад нашаю вялікай нівай: Праўдай абавязаны мы ёй. Ісцінай. Адзінаю. Адной.

Было юнацтва

Так ружы надушыліся Уласнаю парфумай, Што іхнія галовы Ад водару баляць. А мне няма спакою, І пра цябе я думаю, Пакуль блакітны месяц Не выпаўзе на гаць. Калі няпэўным сяйвам Залье ён кола млына, Заблытае праменні У тваннай барадзе, Я зноўку засумую Па дарагой дзяўчыне, Халоднай, як лілея, Што дрэмле на вадзе. Блакітная і белая, Жамчужная, ружовая, Ўсю цеплыню хавае У самай глыбіні. Пакут маіх не бачыць, Майго не чуе слова, Каханне зневажае І пра каханне сніць. Якой адданай песняй Развеяць мне бяду маю? Глянь, любая, - вось месяц Над грэбляю старой. Што ж ты не заўважаеш, Што пра цябе я думаю І раніцай ружовай І позняю парой? У руж баляць галовы, Ім сумна, ім нявесела, А я да іх хілюся Гарачай галавой: "Вы, модніцы бяздушныя, Што ж вы галовы звесілі? Скажыце, што рабіць мне З каханаю сваёй?" Яна, як кветка, дрэмле На холадзе празрыстым І ад усплёскаў рыбы Праз лёгкі сон дрыжыць. Далёкая, маўклівая, Халодная і чыстая - Зусім яна не думае, Што мне балюча жыць.

Начная песня

Змрок на кручы заспеў рабінзона бабовага... У Дняпро ручаінай сплывае туман. Ўсе паехалі качак страляць на Падкову, Абяцалі вярнуцца, ды нешта няма. Пільна слухаю ветрык з далёкіх затокаў: Можа, недзе Дняпром затуркоча матор. Але ціха... Плаўка не відаць у сутонні. А над светам - шалёнства зіхоткае зор. Перакрэсліўшы вудай смугу агнявую, Я гляджу у свінцовы і грыфельны змрок... Вось, здаецца, кругі... Падсякаю ўсляпую... Зноў узмах... Зноў знікае ў прадонні плавок. Каб не спудзіць спакою  з нядальных кшакаў, З прыбярэжнай лазы, што цьмянее сцяной, Ціха ўзносіцца пастка рыбацкага сака, Ловіць зоры і іх апускае на дно. Пэўна, лягу пад стог. Хай з глыбіняў знямелых У адвечным і самым бяскроўным з баёў Вышніх знічак імгненна-агністыя стрэлы Да світання спадаюць у сэрца маё.

Рэчка Папараць

Чорная, з адценнямі зялёнымі, Быццам качкі цьмянае пяро, Цягнецца яна праз нетры сонныя, П'е балот настоеную кроў. Ціша ззаду цягнецца да шыі: Ў гэтым кінутым кутку зямлі Волаты змагаліся лясныя, Зрынулі, пасеклі, паляглі. Ўсё змяшалася і спрахла з часам. Курчыць зрынутыя дрэвы страх. Мухаморы, як кавалкі мяса, Кінутая, як шчыты, кара. Бервяно праз рэчку аксамітнае. Я зваліўся на спіну ў імхі І не ўбачыў ні шматка блакіту Праз ялін кашлаты малахіт. Ўсё адно, калматыя ялінкі, Што ўзрасце каля вачэй маіх, Баравік, надрэзаны сцяблінкай, Ці галоўка вострая змяі. Хай мне будзе абаронай цвёрдай Звонкае, як шчыт, найменне той, Гожай, як язмін, няўмольнай, гордай, Як світанне сэрцу, дарагой. Будзьце сведкамі, Лясныя сілы, Да апошняга ў гаі ліста, Што яна калісь сказала: "Мілы". Мімаходам. Лёгка. Проста так. Што мне нетры? Што мне цені смерці? Што мне змеі? Толькі ты любі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Тых, хто носіць небасхіл у сэрцы, Нельга ні уджаліць, ні забіць.