Моабитские тетради
вернуться

Джалиль Муса Мустафович
Шрифт:

Авыру сызмалар

ир, ахры, мине юлр лем,Мин суыктан, беттн, ачлыктанлрмендер шулай, мич башындаТуып лгн тсле карчыклар.Хыялландым ядр давылындаБатырларча сугышып лрг…Юк, булмады, сукыр лампа тслеКалдым инде пыскып снрг.Юкка чыкты бик кп телклрг,Кп эшлрг булган митлр.Юкка яздым: «Клеп лрмен!» – дип,Юк, лсе килми, егетлр!Кпмени со ле эш кыйраттым,Кпмени со ле яшдем?!Хзергедн бик кп файдалыракБулыр тсле алда яшвем.Татымадым элек мин ичкайчанМондый кчле, мондый рнешлеЙрктге дртне м нфртне,Мхббтне, чне, сагышны!ле сиздем кеше йргенеШундый кчле яна алганын.А, кенеч, лкин бу ялкынныМин илем бир алмадым.леммени безг кенечле,Халкы чен булса леме?Ктралмыйм, дуслар, мин хурлыгынАчтан шулай егылып лне.Мин яшрг телим бирер ченИлг согы йрк тибешен.лгнд д йт алсам иде,лдем, диеп, туган ил чен!Сентябрь, 1942

Сыра залында

Озак йргч урын алмаштырып,Килеп лктем сыра кибетен…Шушыннан да ипле урын булмасБезне ише бист егетен.Элек, блки, актык итмеш тингМин бер чрк сыра эчкнмен.Хзер, кн д калып, тбен чмермр бушаган калын мичкне.Монда кнг йзлп мичк бушый,Башым итми минем шунсына:Кем эчен шулай сыеп бетЙз мичкдн аккан бу сыра?Ничек итсен башы, з эчедУл мичкне тбе кпергч,Кубар тсле башы биеп йргч,Бите, борыны кызып бртенгч?Кемнр ген булмый безне залда:Артист, шагыйрь, кмер сатучы,Композитор, кассир й бухгалтер,Й шундыйны читтн атучы.Киткн чакта кайсын озатасыНазлап, сыйпап, мактап, ирклп. кайберсен куып чыгарасы,Якасыннан тотып, типклп.йтм инде, трле хллр була,з-зенн кайчак куркасы!Бер ирд юк мондый кайнап торганКеше белн шеш боткасы.н… утыра анда бер директор,стленд унлап шешсе.Сгать саен аны эче с,Сгать саен ши кессе.Мен артист… кич ул туп-турыБезне залдан керде схнг,Чалма киеп чыгып «Ревизор» даБтен илг булды мсхр.Яшел кзле мшр шадра шагыйрьБезд яза бтен шигырен,Гонорары белн шул шигырьнеКаплый бара сыра чыгымын.Композитор беркн безне залдаОперага куйды апара,Биш литрны кн д сти бара –Апарасы аман кабара.Кассир Гыймай кич безд булды,Госбанктан кайтып барышлый,Бген крдем зен милицияд,Борыны тшкн, йзе сагышлы.Айныталмый кич бер юанныТкать корды, тмам ан чыкты,Кич хатыны килде, аны эзлп,Бер карауда ирен айнытты.Без загстан кимме? ле менБеркн безд шундый хл булды:Бер кыз белн егет кушылдылар,Бер ир белн хатын аерылды.Кунак булды беркн парикмахер.м шул кнне минем кунагымСосиска дип ялгыш кисеп алганБер мескенне борынын, колагын.Шул кнне к зе борынсызныАлып килеп безг сыйлады.Шунсы кызык, теге борынсызы:– Ник белмдем кадерен син анкайныМоарчы! – дип ксеп елады.йтерсе л борыны, колакларыТуйдырганнар аа тмамн.йтерсе л, борынын кисеп, аныУл коткарган бик зур бладн.Пекарь тапты кич трубкасынБезне залда икмк эченнн.Аны зе, бездн эчеп кайтып,Ул икмкк кушып пешергн.Бер пожарник, бездн исреп кайтып,Каланчага менеп йоклаган,Каланчада шул кн пожар чыккан,Лкин беркем набат сукмаган.м каланча янган. Икенче кнПожарникны эштн куганнар.Сыра шул ул! ле минем белнШундый бер хл булды, туганнар!Нфсем тшеп, калын бер мичкнестен ачып эчтем чмечлп.Егылганмын мичк эчен к,Чмеч саны булгач унчлп.Лоцманы кк баткан пароходныЙоклаганмын мичк эченд,Колач еп, сыра дигезендЙзеп йрим, имеш, тшемд.Уяттылар мине, айныттылар,авап алган тсле иттелр.м якамнан иплп тоттылар даИтек белн артка типтелр.Инде хзер сыра заводынаКерерг дип йрим чамалап,Кер калсам, болай юлр булмам,з турымда сатмам яманат.Мин мичкне хзер стен ачмам,Кадак белн тбен тишрменм, авызыма нечк салам кабып,Артка гына посып эчрмен.Сентябрь, 1942

Шагыйрь

Тн утырып шагыйрь шигырь язды,Ак кгазьг тамды яшьлре.Тышта давыл иде; бертуктаусызКк ккрде, яшен яшьнде.ил, ишектн кереп, стлдгеКгазьлрне ччте, туздырды.Аннан, чыгып тышка, йрк яргычАчы тавыш белн сызгырды.Тау-тау булып дрья дулкынланды,Яшен сукты калын имнне.Эчпошыргыч шомлы тынлык бастыТирдге карсак йлрне.Тик тн буе шагыйрь блмсендУт балкыды кннн яктырак.Давылланып, аны йргенннАк кгазьг хислр актылар.Шагыйрь торды тынып та алдыннан,Язганнарын ыйнап яндырды.зе китте чыгып…ил басылды,Давыл тынды, ал та кабынды.Тн утырып шагыйрь нрс язды?Нинди хислр аны ярсытты?Язганнарын биреп ил иркен,Тада зе кая ашыкты?Сез сорагыз аны иср илдн,Яшеннрдн, дулкын тавыннан;м сорагыз ямьсез тнне куып,Та тудырган кчле давылдан.Октябрь, 1942

Аерылу

Читен д со артык ичбер вакытКрешмсне сизеп аерылу;Мхббт м дуслык ир йзендБулган чакта бтен байлыгы.Мхббт м дуслык ебе белнБагланганда керсез келлр,Бер-берсеннн башка бар мгънсенЮгалтканда ирд гомерлр,Кинт кен ачы язмыш илеАера сине якын дусынан.Согы тапкыр б м кз яшеЧыкмый аннан мге исенн.Кпме булды минем якын дуслар,Кпме иде сйгн иптшем.Калдым ялгыз, саклап яагымдаркайсыны кайнар кз яшен.Белмим, тагы нинди упкыннардаМин чайкалып шулай йзрмен.Тик ркайчан сулган яагымдаСогы яшен дусны сизрмен.Кп татыдым ирд мин ачысынзк згеч авыр сагышны.Елатып м кайнар бештереп,Дустым белн, язмыш, кавыштыр!Айлар тгел, еллар… авыр хсртТавы булып торды йркт.Бер минутлык креш бхете белнИнде, язмыш, мине блкл!Октябрь, 1942

Дару

Кыз авырды, тне ут шикелле,Сулгып-сулгып тиб йрге.Гаиз калды доктор, авыру кызгаБер дару да файда бирмде.Яткан чакта авыру тшгенд,Авыр тшлр белн саташып,Ачылды да ишек, юл киеменннКайтып керде кызны атасы.Малаенда батыр яра эзем биленд поход каешы.Еллар буе кызны зарыктырдыШул атаны йрк сагышы.Таныш йзне креп, кыз елмайды:«ти!» – диеп, аа релде.Шул тнне к йздн тире чыкты,Кызу кайтты, тне срелде.Гаплнм, доктор, креп кызныДару эчми кинт савыгуын.Белмдеме ирд «сю» дигнИ кутле два барлыгын!Октябрь – ноябрь (?), 1942

Кылыч

Кылыч белн кергн – Кылычтан лр.

Александр Невский
– Аягыда, егет, кн итек,Кмеш саплы кылыч биленд.Аргансыдыр авыр юл теп,Кунып китче минем емд!Треп сине ефк юрганга,Йоклатырмын назлап, ирклп.Кан, яшь белн ирне юаргалгерерсе ле иртг!..Зифа буйлы купшы фисрЯшь хатынны сзен ишетте.Гайртлнеп кяз башкисрКаты ябып керде ишекне.– Чибр хатын, сине яраттым,Кем син зе, белмим исмене…Табып китер тавык, аракы!й урныны, чишен стене!Хатын, суеп, тавык пешерде,Аракысын салып эчерде.Майлы кзле майор бу сыйданКефлнде, тмам исерде.Кадрен белеп юмарт бу йне,Ул тарттырды итек кунычын.Салып бирде аннан мундирын,Кмеш саплы матур кылычын.Майор ятты, юан корсаклы.– Й, ач, – диде, – миа кочакны!Сузып аа ялан кылычны,Хатын йтте аа шул чакны:– Син хурлады минем иремне,Син терде минем иремне…Инде тагын йрк хисемнеКала итеп сиа биримме?Килешс д кылыч биле,Ктм бген ярдм корычтан!Кылыч белн керде илем,леме булыр шушы кылычтан.Шуннан хатын сузып яткырдыБу котырган камыр батырны.Кмеш сабына кадр кылычныЙрген аны батырды.– Сый итрлек булды тилег!Тыпырчынма, майор, тынычлан!Кылыч белн керде илемм леме булды кылычтан.Октябрь – ноябрь (?), 1942

Ишек тбенд

теп барам шулай урам буйлап,Парадныйда крм: бер балаЗвонокка рел, буе итми,Аптырагач, карап уйлана.Мин балага килм:– лл, – димен, –Звонокка буе итмиме?– итми шул, – ди.– Кая, зем басыйм.Бернеме, – дим, – лл икеме?– Биш, – ди. Басам.Шуннан бала йт:– Абзыкай, син нинди йркле!йд качыйк хзер, хуа чыкса,Икебезг д бирер киркне!Декабрь, 1942

Кол

Ул, куркып, дошманы алдындаКалтырап ктрде кулларын.Сугышны и кызган чагындаТашлады кулыннан коралын.Дошманы, сген-икрен,Кулларын каерып бйлде.стен тау хтле йк тяп,Камчылап тылына йдде.Ул бара, кан юа илксенКамчы м дошманы йгеннн.Шм кебек тз буе нишлсен?Кянт шикелле бгелгн.Кешелек сыйфаты бу чакта,йтегез, бармы бу мескенд?Аягы, куллары м хттааны да хуасы иркенд.Юк сиа кешеч кн ит,Биклде син гомер юлыны…Дошманы алдында, егетем,Бер куркып ктргч кулыны,Й сугыш син яклап хаклыкны,Й сайла кызганыч коллыкны.Беренче юл нинди данлыклы,Икенчесе нинди хурлыклы.Гыйнвар, 1943