Зямны акіян
вернуться

Апалінэр Гіём
Шрифт:

МОСТ МІРАБО

Пад мостам Мірабо струменіць Сена, Нібы каханне наша. Запомніць трэба, што бядзе на змену Прыходэіць радасць вокамгненна. Гадзіннік выбіў: ноч ідзе, Застаўся я, прамчаўся дзень. Рука ў руцэ, мы твар у твар стаялі, Глядзелі вочы ў вочы. Пад мостам нашых рук рачныя хвалі Ад поріркаў бясконцых стомлена змаўкалі. Гадзіннік выбіў: ноч ідзе. Застаўся я, прамчаўся дзень. Каханне, як рака, плыве далёка, Мінае і сплывае. О, як жыццё ідзе марудным крокам! Адна надзея ўзнялася высока. Гадзіннік выбіў: ноч ідзе, Застаўся я, прамчаўся дзень. Знікаюць дні і тыдпі ўсе таемна. Ні час і ні каханне не вернуцца назад… Пад мостам Мірабо адна нязменна Струменіць Сена. Гадзіннік выбіў: ноч ідзе. Застаўся я, прамчаўся дзень.

ПЕСНЯ НЯШЧАСНАГА У КАХАННІ

*** Багата загінула розных багоў…

Багата загінула розных багоў. Гэта над імі плачуць ніцыя лозы. Памерлі: і Пан, і Хрыстос, і любоў… Коткі мяўкаюць на двары у знямозе, I сам я ў Парыжы заплакаць гатоў. Я ж ведаў: песні ў гонар каралеў,— Гадоў маіх мінулых нараканні; I гімн рабоў, як чалавечы гнеў; Я для сірэн прывабных слухаў спеў, Я ведаў спеў няшчаснага ў каханні… Каханне памерла. Дрыжу я, забыты, Гляджу на куміраў прыгожых ізноў: Я рысы каханай маёй тут знайшоў, Над ёй маўзалей збудаваўшы нібыта, Застаўся адданы, тужлівы, разбіты. Адданы, як пёс гаспадарскі… А можа, Я верны, як плюшч — ствалу, як колас — полю, Як хлопцы-казакі з Запарожжа, У п’янстве і ў бойках набожныя, Верныя стэпу свайму і прыволлю. «Скарыцеся, — так напісаў ім султан, — Паўмесяца — знак мой на шыю надзеньце! Гэта — ярмо найлепшае ў свеце. Хлопцы-казакі, прыходзьце ў мой стан, Я ўладар ваш, я усемагутны пан. Як верных слугаў прымаю вас». З рогату ўсе пакаціліся разам: Вось навіна: «Ашчаслівіў ты нас!» I каля свечкі — фраза за фразай — Яны напісалі султану адказ.

АДКАЗ ЗАПАРОЖСКІХ КАЗАКОЎ КАНСТАНЦІНОПАЛЬСКАМУ СУЛТАНУ

Варава — злачынец меншы, чым ты. Шайтан-Люцыпер і ты — браты. Выкармлены, як паганцы-анёлы, На брудэе, памыях,— ты згінеш, назола, Справіш без нас свой шабаш вясёлы! Салонікаў чорных тухлая рыба, Ты стаў слепавокі, прагніў твой нос. Ты — сон жахлівы. Не ведаеш хіба, Што маці тваю корчыў дзікі панос — I ты нарадзіўся ад моцнага згібу. Падолля любімага нашага кат, У больках, струпах тваё цела дурное. Свінячы лыч, кабыліны зад, Усе твае скарбы хай пойдуць на тое, Каб ты аплаціў свае лекі, гад!

*** О Млечны Шлях — ты светлы брат…

О Млечны Шлях — ты светлы брат Крыніц празрыстых Ханаана. Мы — целы бедных закаханых, Мы — весляры, плывем дарогай страт Да зор, схаваных у туманах. Нас дэман цягне ў карагод, І круціць нас, вядзе за рукі, I скача чалавечы род. Пачуўшы скрыпак згубленыя гукі. Разявіла прадонне чорны рот. О доля-лёс шалёных каралёў, Цябе дагэтуль мы не зразумелі. І для дрыжачых зор я не энаходжу слоў, Як для жанчын хлуслівых у пасцелі! Ваш ложак, як пустыня, поўны цьмяных сноў. Прынц-рэгент Луітпольд стары, Ты апякун манархаў — двух вар’ятаў. Няўжо не плачаш да зары, Калі трапечуць светлячкі ўгары, А ты згадаў свайго кахання свята? Над светлым возерам, між дрэў, Палац застаўся без прынцэсы; Там весні вецер зашумеў, Там човен з баркаролай-песняй, Там лебедзя апошні спеў. Аднойчы ў хвалях тых сівых Кароль тутэйшы утапіўся. Як выплыў ён з глыбінь сваіх, — Зірнуў на свет і зноў забыўся, I потым назаўсёды сціх. Ты, чэрвень, пальцы ўсе мае Спаліў пякучым сонцам-лірай. Парыж са мною трызніць і пяе, Ён закруціў мяне ў шалёным віры, Але памерці сілы не дае! Нядзеля нудная не мае межаў, Катрынкі енчаць па дварах, Гірлянды кветак, як мярэжы, З балконаў звіслі, мне на страх, Як галава пізанскай вежы. Увечары Парыж смакуе джын — Увесь ад электрычнасці палае. З зялёнымі агнямі уздоўж спін, Імчацца, як шалёныя, трамваі — Па рэйках пішуць музыку машын. Кафэ распухла ўсё ад дыму, Крычыць да хрыпаты цыганскі хор, — Каханне для цябе, любімай, Яны ўслаўляюць, як юнак-танцор, Як я ўслаўляў, з гарачымі вачыма… Я ж ведаў: песні ў гонар каралеў — Гадоў маіх мінулых нараканні; I гімн рабоў, як чалавечы гнеў. Я для сірэн прывабных слухаў спеў, Я ведаў спеў няшчаснага ў каханні.

АННІ

Недалёка ад Тэхаса, На шляху да Гальвестона, Ёсць вялікі сад, там ружы Незвычайныя растуць. I здаецца ружай віла — Самай водарнай і мілай. Часта там адна жанчына Усё гуляе аж да ночы. Як прайду я — глянем шчыра Мы адно другому ў вочы. Менанітка дама тая: Гузікаў не прызнае. I нямашака ў яе Ні бутона ў строгім сэрцы. Сам я гузікі губляю — Мы з той дамай — аднаверцы…

МАРЫЗІБІЛЬ

На вуліцах Кёльна хадзіла, Гуляла яна да відна, Усім усміхалася міла, Сядзела за пляшкай віна На тумбе карчомнай яна. Сама галадала, а грошы Свайму аддавала «бошу». А той сутэнёр часнаком Смярдзеў і, як ехаў з Фармозы, Зайшоў у публічны дом I вывез дзяўчыну, раскосы. Я ведаю рознага лёсу людзей. Не ўсіх зразумеў я, праверыў: Той — мёртвага лісця цішэй, А полымя тоіцца ў зрэнках вачэй, А сэрца — адкрытыя дзверы.

ВЕРШ, ПРАЧЫТАНЫ НА ВЯСЕЛЛІ АНДРЭ САЛЬМОНА 13 ЛІПЕНЯ 1909 г.

Я ўбачыў з самай раніцы штандары, але нікому не сказаў: Вось гэта вопратка жабрацтва, Тут дэмакратыя хавае сарамліва боль, Тут воля вольная. Урэшце, бяром мы прыклад з лісця; О сіла раслінная, — ты адзіная свабодная на ўсёй зямлі! Я не сказаў: будынкі запалалі Таму, што мы сяброў праводзім — яны ж не вернуцца назад. Я не прыкмеціў: ні мазольных рук, якія заўтра будуць працаваць на нас, Ні тых, павешаных, якія не змаглі ў жыцці дабіцца выгады; Ні тых, хто абнаўляе свет, ізноў Бастылію штурмуе. Я веру,— свет пераўтвараюць тыя, хто ад паэзіі ідзе. Аздобіўся штандарамі Парыж: Мой добры друг Андрэ Сальмон спраўляе слаўнае вяселле. З ім пазнаёміліся мы ў шычку паскудным У дні свайго юнацтва; Апранутыя бедна, курылі мы ўдваіх, чакаючы зары. Мы закаханыя былі ў адны і тыя ж словы, чый сэнс змяніць патрэбна. Падманутыя дзеці бедныя! Мы не маглі Смяяцца так, як у маленстве. I стол, і шклянкі дзве пустыя на нас глядзелі Апошнім позіркам Арфея паміраючага… Упалі шклянкі і разбіліся — Мы пачалі смяяцца, I прэч пайшлі, шукальнікі пагібелі, Перасякаючы дарогі, вуліцы, краіны. Я зноў сустрэў яго на беразе ракі: Там белыя гарлачыкі гайдалі Афелію-тапельніцу, а ён Стаяў між бледных Гамлетаў, самотны, I ўмела выціпаў на флейце матыў якісь вар’яцкі. Я потым бачыў: ён сядзеў ля паміраўшага мужыка і суцяшаў яго; Ён захапляўся снегам зазімка, як голым жаночым целам; Я чуў: ён па ўсё быў гатовы за гонар слоў любімых, Ад якіх святлее твар дзіцячы. Таму я не маўчу! Я ўспамінаю — будучыню заклікаю: Мой добры друг Андрэ Сальмон спраўляе слаўнае вяселле. Дык будзем весяліцца разам! Сяброўства наша — светлая рака — Багаты плён нам абяцае: Прырэчная зямля прыносіць людзям ураджай. Дык будзем весяліцца разам! I не таму, што шклянкі нашы Ізноў глядзяць на нас апошнім позіркам Арфея; I не таму, што выраслі мы ўсе да неба I можна зблытаць пашы вочы з зорамі; I не таму, што сцягі ў вокнах палымнеюць У грамадзян, якія сто гадоў здаволены жыццём I драбязу сваю абараняюць; I не таму, што нам дала Паэзія правы: Мы можам словамі стварыць і разбурыць сусвет; I не таму, што плакаць мы умеем I не здаёмся смешнымі нікому; I не таму, што курым, п’ём, смяёмся, як калісьці! Мы будзем весяліцца, бо каханне Агнём кіруе і паэтамі, Каханне напаўняе, як святло, Прастор паміж планетамі сусвету. Каханне загадала: мой добры друг Андрэ Сальмон Спраўляе слаўнае вяселле!

ВАНДРОЎНЫЯ АКРАБАТЫ

Луі Дзюмуру

Міма карчомак, заезных дамоў Ідуць акрабаты ля хат і садоў. Праз вёскі, дзе цэркваў нідзе не відаць, Ідуць балаганшчыкі, бубны грымяць. I дзеці насустрач імчацца да іх, I разгараюцца вочы ў малых. Ідуць акрабаты — лады не ў лады, Ім кожнае дрэва падносіць плады. На твары — усмешка, цяжар — на плячы, Яны барабаны нясуць, абручы. I малпа э мядзведзем выходзяць у час — Збіраць медзякі за вясёлы паказ.